Oko w ciąży – co mówi o krążeniu? Doppler tętnicy ocznej a stan przedrzucawkowy

USG Doppler tętnicy ocznej to nieinwazyjne badanie, które pokazuje, jak płynie krew w naczyniach za gałką oczną. W ciąży powikłanej nadciśnieniem przepływy w tych naczyniach rosną, a zmiany są tym większe, im cięższy przebieg choroby. Badanie nie zastępuje standardowej opieki położniczej, ale może być dodatkową informacją dla lekarza prowadzącego ciążę.

Dlaczego okulista bada kobiety w ciąży?

W ciąży zmienia się cały układ krążenia, a oko nie jest wyjątkiem. Część zmian jest fizjologiczna. Inne są sygnałem powikłań – przede wszystkim nadciśnienia ciążowego i stanu przedrzucawkowego. Tętnica oczna jest łatwo dostępna w badaniu USG, a jej przepływ odzwierciedla krążenie w naczyniach mózgu, do których bezpośredniego dostępu nie ma.

Co pokazuje badanie?

Lekarz przykłada głowicę USG do zamkniętej powieki i rejestruje przepływ w tętnicy ocznej, tętnicy środkowej siatkówki i tętnicach rzęskowych tylnych. Mierzy prędkości przepływu oraz wskaźniki oporu (RI) i pulsacji (PI). Fala przepływu w tętnicy ocznej ma dwa szczyty skurczowe – ich stosunek okazał się szczególnie przydatny w badaniach nad stanem przedrzucawkowym. Wiarygodny wynik wymaga pomiaru w obu oczach.

Co wiemy z badań naukowych?

• U kobiet ze stanem przedrzucawkowym, w porównaniu z ciężarnymi z prawidłowym ciśnieniem, opór przepływu w tętnicy ocznej jest niższy, a prędkości – wyższe (Nicolaides i wsp., 2022).
• Metaanaliza 8 badań wykazała istotne różnice średniej prędkości przepływu, prędkości końcowo-rozkurczowej i wskaźnika pulsacji między kobietami ze stanem przedrzucawkowym a ciężarnymi bez nadciśnienia (Dai i wsp., 2023).
• W badaniu ponad 4000 ciężarnych dodanie stosunku szczytów prędkości skurczowej w 11.–13. tygodniu zwiększyło wykrywalność przedwczesnego stanu przedrzucawkowego z 46% do 58% w porównaniu z oceną samych czynników ryzyka matki. Autorzy zaznaczają, że wynik wymaga potwierdzenia w większych badaniach (Gana i wsp., 2022).

Wyniki rozprawy doktorskiej dr n. med. Katarzyny Zimmer

Badanie prospektywne objęło 72 kobiety: 30 ciężarnych z nadciśnieniem ciążowym i 21 zdrowych ciężarnych hospitalizowanych w II Katedrze i Klinice Ginekologii i Położnictwa Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu oraz 21 zdrowych kobiet niebędących w ciąży. Każda pacjentka miała pełne badanie okulistyczne z oceną dna oka i OCT siatkówki, a następnie USG Doppler tętnicy ocznej, tętnicy środkowej siatkówki oraz tętnic rzęskowych tylnych skroniowej i nosowej w obu oczach. Analizę uzupełniły dane o przebiegu ciąży i stanie płodu.

• U ciężarnych przepływy w naczyniach zagałkowych były istotnie wyższe niż u kobiet niebędących w ciąży, a opór w tętnicach zagałkowych – niższy.
• OCT pokazało w ciąży istotne pogrubienie siatkówki.
• W ciąży powikłanej nadciśnieniem przepływy we wszystkich badanych naczyniach były istotnie wyższe niż w ciąży prawidłowej.
• Wzrost parametrów Dopplera korelował z ciężkością nadciśnienia ciążowego i z zahamowaniem wzrastania płodu (FGR).

Czy to badanie zastępuje badania prenatalne?

Nie. Ocena ryzyka stanu przedrzucawkowego opiera się na wywiadzie, pomiarze ciśnienia tętniczego, Dopplerze tętnic macicznych i badaniach krwi. Doppler tętnicy ocznej dostarcza dodatkowych informacji o krążeniu matki. O potrzebie badania decyduje lekarz prowadzący ciążę razem z okulistą.

Źródła

• Nicolaides KH, Sarno M, Wright A. Ophthalmic artery Doppler in the prediction of preeclampsia. Am J Obstet Gynecol. 2022;226(2S):S1098–S1101. doi:10.1016/j.ajog.2020.11.039
• Gana N i wsp. Ophthalmic artery Doppler at 11–13 weeks' gestation in prediction of pre-eclampsia. Ultrasound Obstet Gynecol. 2022;59(6):731–736. doi:10.1002/uog.24914
• Dai X, Kang L, Ge H. Doppler parameters of ophthalmic artery in women with preeclampsia: a meta-analysis. J Clin Hypertens. 2023;25(1):5–12. doi:10.1111/jch.14611
• Zimmer K. Rozprawa doktorska. Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu, 2023.