Zez (strabismus) dotyka 2–4% dzieci i jest jedną z najczęstszych przyczyn wizyt u okulisty dziecięcego. Jego najgroźniejszą konsekwencją jest niedowidzenie (amblyopia) – stan obniżonej ostrości wzroku jednego oka, który nie wynika z organicznego uszkodzenia oka, lecz z zaburzeń dojrzewania kory wzrokowej. Amblyopia jest główną przyczyną jednoocznej utraty wzroku u osób poniżej 45. roku życia.
Dlaczego czas ma duże znaczenie?
Plastyczność korowa kory wzrokowej mózgu trwa do około 7.–8. roku życia. Niedowidzenie rozpoznane i leczone przed tym wiekiem ma szansę na pełne wyrównanie ostrości wzroku. Nieleczone po tym okresie może być nieodwracalne.
Diagnostyka zeza i niedowidzenia – obowiązkowo z cykloplegią
- Test Hirschberga – ocena symetrii refleksów rogówkowych; szybka ocena przesiewowa
- Cover test i alternating cover test – precyzyjna ocena kąta zeza i jego rodzaju
- Badanie refrakcji w cykloplegii – obowiązkowe; bez porażenia akomodacji wynik jest niewiarygodny
- Ocena stereopsji (testy Randot, TNO) – wskaźnik funkcji obuocznej
Leczenie niedowidzenia – etapowe postępowanie
Korekcja refrakcji
Podstawa leczenia. Okulary z pełną korekcją cykloplegiczną powinny być noszone przez co najmniej 8–12 tygodni zanim oceni się ich skuteczność – u części dzieci sama korekcja refrakcji znacząco poprawia ostrość wzroku i kąt zeza.
Okluzja (zasłanianie lepszego oka)
- Ciężkie niedowidzenie: 6 godzin/dobę zasłonięcia lepszego oka
- Umiarkowane niedowidzenie: 2–4 godziny/dobę
- Penalizacja atropiną: krople do lepszego oka – skuteczność równoważna okluzji plastrem (PEDIG, JAMA Ophthalmol 2016)
Leczenie chirurgiczne
Wskazane przy zezie nieakomodacyjnym lub rezydualnym po pełnej korekcji refrakcji. Operacja przywraca prawidłową pozycję gałek ocznych, jednak nie leczy niedowidzenia – które wymaga odrębnego, kontynuowanego leczenia pleoptycznego.
Artykuł informacyjny dla pacjentów
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Decyzję o diagnostyce i leczeniu podejmuje lekarz podczas wizyty.
Zobacz także
