Zapalenie błony naczyniowej oka (uveitis) – objawy, przyczyny, leczenie

Błona naczyniowa to warstwa oka bogata w naczynia: tęczówka, ciało rzęskowe i naczyniówka. Jej zapalenie może dawać czerwone, bolesne oko albo tylko zamglenie i męty, bez bólu. U wielu chorych wiąże się z chorobą ogólnoustrojową, np. zesztywniającym zapaleniem stawów kręgosłupa, sarkoidozą lub chorobą zapalną jelit.

Czym jest błona naczyniowa

To środkowa warstwa gałki ocznej. Składa się z trzech części: tęczówki (kolorowa część oka), ciała rzęskowego (wytwarza ciecz wodnistą, która wypełnia przednią część oka) i naczyniówki (odżywia siatkówkę). Zapalenie może dotyczyć każdej z nich. Lekarze dzielą je na przednie, pośrednie, tylne i obejmujące całe oko (panuveitis).

Objawy

Przyczyny

U 30–45% chorych przyczyną zapalenia jest choroba całego organizmu. Najczęściej są to:

• choroby związane z antygenem HLA-B27 – zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, łuszczycowe i reaktywne zapalenie stawów
• sarkoidoza
• choroby zapalne jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego)
• infekcje – najczęściej wirusy opryszczki i toksoplazmoza, rzadziej kiła i gruźlica
• u dzieci – młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów (MIZS). Zapalenie oka przebiega u nich często bez objawów, dlatego dzieci z MIZS wymagają regularnych badań okulistycznych, nawet gdy oczy wyglądają zdrowo.

U pozostałych pacjentów przyczyny nie udaje się ustalić. Mówimy wtedy o zapaleniu idiopatycznym. Najczęstszą postacią w populacji jest właśnie idiopatyczne zapalenie przedniego odcinka.

Jak wygląda diagnostyka

Podstawą jest dokładne badanie okulistyczne w lampie szczelinowej i badanie dna oka po rozszerzeniu źrenic. Okulista mierzy ciśnienie w oku i wykonuje OCT, które pokazuje obrzęk plamki. W wybranych przypadkach przydatne są angio-OCT i szerokokątna fotografia dna oka.

Rodzaj zapalenia podpowiada, jakich chorób szukać. Lekarz zleca ukierunkowane badania krwi i badania obrazowe, a na kolejnej wizycie analizuje ich wyniki. Przy podejrzeniu choroby ogólnoustrojowej pacjent trafia też do reumatologa, gastroenterologa lub pulmonologa.

Leczenie

• Postać przednia: krople steroidowe i krople rozszerzające źrenicę, które zmniejszają ból i zapobiegają zrostom tęczówki z soczewką.
• Postać pośrednia i tylna: często leczenie ogólne – steroidy, a przy nawrotach lub ciężkim przebiegu leki immunosupresyjne (np. metotreksat) lub biologiczne (np. adalimumab). Leki te pozwalają ograniczyć dawki steroidów. Leczenie ogólne prowadzi się wspólnie z reumatologiem.
• Zapalenie infekcyjne: leczenie przyczynowe (przeciwwirusowe, przeciwpasożytnicze, antybiotyk).

Leczenie wymaga regularnych kontroli. Steroidy mogą podnosić ciśnienie w oku, dlatego jest ono mierzone przy każdej wizycie.

Kiedy zgłosić się pilnie

• czerwone, bolesne oko ze światłowstrętem, zwłaszcza po wcześniejszym epizodzie zapalenia błony naczyniowej
• nagłe pogorszenie widzenia lub nagłe męty
• dziecko z młodzieńczym zapaleniem stawów, które nie ma regularnych badań okulistycznych

Najczęstsze pytania

Czy zapalenie błony naczyniowej jest zaraźliwe?

Nie. Samo zapalenie błony naczyniowej nie przenosi się na inne osoby.

Czy będzie nawracać?

Postać związana z HLA-B27 często nawraca. Wczesne rozpoznanie nawrotu i szybkie leczenie chronią wzrok.

Dlaczego okulista pyta o bóle kręgosłupa, jelita i skórę?

Bo objawy z innych narządów często wskazują przyczynę zapalenia oka.

Treść sprawdziła: dr n. med. Katarzyna Zimmer – okulistka, choroby siatkówki i zapalenia błony naczyniowej.

Źródła

• Harman LE, Margo CE, Roetzheim RG. Uveitis: the collaborative diagnostic evaluation. Am Fam Physician. 2014;90(10):711–716. PMID: 25403035
• Jabs DA, Nussenblatt RB, Rosenbaum JT; SUN Working Group. Standardization of uveitis nomenclature for reporting clinical data. Am J Ophthalmol. 2005;140(3):509–516. doi:10.1016/j.ajo.2005.03.057
• Chang JH, McCluskey PJ, Wakefield D. Acute anterior uveitis and HLA-B27. Surv Ophthalmol. 2005;50(4):364–388. doi:10.1016/j.survophthal.2005.04.003
• Tsirouki T, Dastiridou A, Symeonidis C i wsp. A Focus on the Epidemiology of Uveitis. Ocul Immunol Inflamm. 2018;26(1):2–16. doi:10.1080/09273948.2016.1196713
• Angeles-Han ST, Ringold S, Beukelman T i wsp. 2019 American College of Rheumatology/Arthritis Foundation Guideline for the Screening, Monitoring, and Treatment of Juvenile Idiopathic Arthritis-Associated Uveitis. Arthritis Rheumatol. 2019;71(6):864–877. doi:10.1002/art.40885
• Jaffe GJ, Dick AD, Brézin AP i wsp. Adalimumab in Patients with Active Noninfectious Uveitis. N Engl J Med. 2016;375(10):932–943. doi:10.1056/NEJMoa1509852