Endometrioza – objawy, diagnostyka i nowoczesne metody leczenia (ESHRE 2022)

Endometrioza to przewlekła, estrogen-zależna choroba zapalna, w której tkanka histologicznie podobna do błony śluzowej macicy obecna jest poza jamą macicy – najczęściej na jajnikach, otrzewnej i więzadłach macicy. Dotyczy 10–15% kobiet w wieku rozrodczym. Pomimo wysokiej częstości występowania, średni czas od pojawienia się pierwszych objawów do postawienia diagnozy wynosi w Europie 7–10 lat.

Dlaczego endometrioza tak długo pozostaje nierozpoznana?

Objawy endometriozy są niespecyficzne i często bagatelizowane – zarówno przez pacjentki, jak i niekiedy przez lekarzy. Bolesne miesiączki traktowane są jako normalne, ból podczas współżycia bywa przemilczany, a niepłodność ujawnia się dopiero przy próbach zajścia w ciążę. Wysoka czujność diagnostyczna i zgłoszenie się do ginekologa przy pierwszych, nawet łagodnych objawach, może istotnie skrócić drogę do rozpoznania i skutecznego leczenia.

Objawy endometriozy – na co zwrócić uwagę?

• Bolesne miesiączki (dysmenorrhea wtórna) – ból znacznie utrudniający codzienne funkcjonowanie, nieustępujący po standardowych lekach przeciwbólowych; dotyczy 50–91% pacjentek
• Przewlekły ból miednicy – utrzymujący się przez co najmniej 6 miesięcy, niezwiązany wyłącznie z cyklem miesiączkowym
• Dyspareunia – ból podczas współżycia lub po nim, szczególnie przy głębokiej penetracji
• Niepłodność – endometrioza jest przyczyną lub współprzyczyną trudności z poczęciem u 30–40% diagnozowanych kobiet

Diagnostyka endometriozy – od USG do laparoskopii

Ultrasonografia transwaginalna

Badanie pierwszego rzutu. Przy endometriomach jajnikowych czułość metody sięga 90–98%. Badanie powinno być wykonane przez ginekologa z doświadczeniem w diagnostyce endometriozy.

MRI miednicy małej

Wskazane przy podejrzeniu głęboko naciekającej endometriozy (DIE), zwłaszcza obejmującej przegrodę odbytniczo-pochwową, pęcherz moczowy lub moczowody.

Laparoskopia diagnostyczna

Laparoskopia pozwala obejrzeć ogniska endometriozy i potwierdzić rozpoznanie badaniem histopatologicznym. Według wytycznych ESHRE 2022 nie jest już konieczna do postawienia rozpoznania – podstawą są objawy i badania obrazowe, a leczenie można rozpocząć bez laparoskopii. Prawidłowy wynik USG nie wyklucza jednak endometriozy. O ewentualnej kwalifikacji do zabiegu lekarz decyduje indywidualnie.

Leczenie endometriozy – aktualne opcje terapeutyczne

Leczenie hormonalne

• Doustne środki antykoncepcyjne – łagodzą dysmenorrhea i spowalniają progresję choroby
• Dienogest – progestagen o udowodnionym działaniu na ogniska endometriozy
• Agoniści GnRH – przy ciężkich postaciach, z addback therapy chroniącą gęstość kości
• Inhibitory aromatazy – przy endometriozie opornej na standardową terapię hormonalną

Leczenie operacyjne

Po pełnej ocenie ginekologicznej oraz wyczerpaniu prób leczenia zachowawczego wskazane jest leczenie operacyjne. Szczególnie wskazane jest przy dużych endometriomach, głęboko naciekającej endometriozie oraz niedrożności jajowodów wpływającej na płodność.

Endometrioza a ciąża

Endometrioza nie wyklucza możliwości zajścia w ciążę, choć może ją utrudniać. W zależności od stopnia zaawansowania specjalista może zalecić leczenie operacyjne przed podjęciem prób poczęcia lub bezpośrednie wdrożenie technik wspomaganego rozrodu (IVF).

W ZimMed Centrum Medycznym od lat towarzyszymy kobietom z endometriozą w drodze do macierzyństwa. Wiemy, że endometrioza to nie wyrok – i że właściwie poprowadzona diagnostyka, leczenie oraz opieka perinatalna mogą sprawić, że marzenie o dziecku staje się rzeczywistością. Nasz zespół ginekologów-położników łączy doświadczenie kliniczne z indywidualnym podejściem do każdej pacjentki – od pierwszej konsultacji, przez leczenie, aż po prowadzenie ciąży.

Leczenie ginekologiczne może wspierać także dieta przeciwzapalna – bogata w warzywa, błonnik i kwasy omega-3. U części pacjentek pomaga zmniejszyć dolegliwości. Plan żywienia możesz ustalić z dietetykiem w ZimMed.