Patrzysz w lustro i widzisz, że jedna źrenica jest wyraźnie większa od drugiej. Po kilku godzinach różnica znika. Po tygodniu pojawia się znowu. Taka sytuacja zwykle budzi niepokój, choć w wielu przypadkach ma łagodną przyczynę. Różnicę wielkości źrenic lekarze nazywają anizokorią.
Czym jest anizokoria?
Źrenica to otwór w środku tęczówki. Działa jak przysłona w aparacie: w jasnym świetle się zwęża, w ciemności rozszerza. Odpowiadają za to dwa małe mięśnie. Jeden zwęża źrenicę, drugi ją rozszerza. Każdy z nich jest sterowany przez inną część układu nerwowego.
Anizokoria oznacza, że jedna źrenica jest szersza od drugiej. Sama w sobie nie jest chorobą. To objaw, który może mieć bardzo różne przyczyny: od całkowicie niegroźnych po wymagające pilnej diagnostyki.
Niewielka różnica może być prawidłowa
U mniej więcej co piątej osoby źrenice nieco różnią się wielkością, choć oczy są zdrowe. To tak zwana anizokoria fizjologiczna. Różnica jest zwykle niewielka, do około 1 mm. Raz jest lepiej widoczna, raz słabiej. Bywa też, że pojawia się i znika z dnia na dzień. Obie źrenice prawidłowo reagują na światło, a powieki i ruchy oczu są w normie. Taka anizokoria nie wymaga leczenia.
Dlaczego anizokoria często mija sama?
Gdy różnica pojawia się nagle i po pewnym czasie ustępuje, najczęściej stoi za nią jedna z poniższych przyczyn.
Kontakt z substancją rozszerzającą źrenicę
Wystarczy dotknąć oka palcem, na którym została niewielka ilość leku lub soku roślinnego. Źrenica rozszerza się wtedy tylko po jednej stronie. Taki efekt mogą dać:
- plastry na chorobę lokomocyjną
- leki wziewne podawane przez nebulizator lub maskę
- niektóre krople i aerozole do nosa
- niektóre preparaty przeciw nadmiernej potliwości
- rośliny ozdobne, na przykład bieluń dziędzierzawa czy bieluń drzewiasty
Rozszerzenie utrzymuje się zwykle od kilku godzin do kilku dni. Ustępuje samo.
Łagodne napadowe rozszerzenie źrenicy
U części młodych, zdrowych osób jedna źrenica co jakiś czas rozszerza się na kilka minut lub kilka godzin. Często towarzyszy temu ból głowy lub zamazane widzenie z bliska. Zjawisko to częściej dotyczy osób z migreną. Między epizodami badanie oczu jest prawidłowe. Takie rozpoznanie lekarz stawia dopiero po wykluczeniu innych przyczyn.
Bóle głowy
W klasterowym bólu głowy podczas napadu źrenica po stronie bólu bywa węższa, a powieka lekko opada. Towarzyszą temu łzawienie, zaczerwienienie oka i wyciek z nosa po tej samej stronie. Po napadzie objawy ustępują. Taki ból głowy wymaga oceny neurologa.
Stan zapalny oka
Zapalenie tęczówki może spowodować zwężenie źrenicy w chorym oku. Zwykle towarzyszą mu ból, zaczerwienienie wokół rogówki i nadwrażliwość na światło. W takiej sytuacji potrzebne jest szybkie badanie okulistyczne.
Kiedy przyczyna może być poważna
Rzadziej anizokoria jest pierwszym sygnałem choroby, która wymaga pilnego leczenia.
- Ostry atak jaskry. Źrenica jest średnio szeroka i słabo reaguje na światło. Pojawiają się silny ból oka i głowy, zaczerwienienie, zamglone widzenie, kolorowe obwódki wokół świateł, czasem nudności.
- Ucisk na nerw okoruchowy. Szersza źrenica, opadająca powieka oraz podwójne widzenie mogą świadczyć o ucisku nerwu, na przykład przez tętniak. To stan nagły.
- Zespół Hornera. Węższa źrenica z lekko opadniętą powieką po tej samej stronie. Jeśli pojawia się nagle z bólem szyi, twarzy lub głowy, może oznaczać rozwarstwienie tętnicy szyjnej.
- Uraz głowy lub oka.
- Źrenica toniczna (Adiego). Jedna źrenica jest szersza i wolno reaguje na światło. Czytanie z bliska bywa trudniejsze. Zwykle ma łagodny przebieg, ale rozpoznanie musi potwierdzić okulista.
Objawy alarmowe – kiedy jechać na SOR
Jeśli różnicy wielkości źrenic towarzyszy którykolwiek z poniższych objawów, zgłoś się na SOR tego samego dnia:
- opadanie powieki
- podwójne widzenie
- nagły, bardzo silny ból głowy
- silny ból oka z zaczerwienieniem, nudnościami lub pogorszeniem widzenia
- ból szyi lub karku po jednej stronie
- drętwienie lub osłabienie kończyn, zaburzenia mowy albo równowagi
- niedawny uraz głowy
Jak przygotować się do wizyty
Anizokoria, która pojawia się tylko czasami, często mija przed wizytą. Dlatego warto przynieść:
- zdjęcia oczu z telefonu zrobione w trakcie epizodu, najlepiej w jasnym świetle oraz w półmroku
- starsze zdjęcia twarzy, na których widać oczy – pozwalają ocenić, od kiedy różnica istnieje
- listę leków, kropli, aerozoli, inhalatorów i plastrów, których używasz Ty lub domownicy
- informację o kontakcie z roślinami, na przykład w ogrodzie lub w pracy
- krótki opis epizodów: jak długo trwają, jak często się powtarzają oraz czy coś im towarzyszy
Jak wygląda wizyta u okulisty
Rozmowa
Lekarz pyta o przebieg objawów, choroby, przyjmowane leki oraz okoliczności, w których różnica się pojawia.
Ocena źrenic
Lekarz porównuje wielkość źrenic w jasnym świetle i w półmroku. Sprawdza, jak źrenice reagują na światło oraz jak zwężają się przy patrzeniu z bliska. Na tej podstawie ocenia, która z nich jest nieprawidłowa: za szeroka czy za wąska.
Badanie w lampie szczelinowej
To ogląd przedniej części oka w powiększeniu. Pozwala ocenić tęczówkę, jej ruchy, objawy zapalenia i ślady urazu.
Ciśnienie w oku
Lekarz mierzy ciśnienie wewnątrzgałkowe. W razie potrzeby ocenia też kąt przesączania przy użyciu specjalnej soczewki (gonioskopia).
Powieki i ruchy oczu
Lekarz sprawdza ustawienie powiek. Ocenia też, czy oczy poruszają się prawidłowo we wszystkich kierunkach.
Nerw wzrokowy i siatkówka
Badanie dna oka uzupełnia ocenę.
Czy potrzebne są dalsze badania?
Jeśli badanie jest prawidłowe, a różnica ma charakter fizjologiczny lub wynika z kontaktu z substancją, dodatkowe badania zwykle nie są potrzebne. Gdy obraz wskazuje na przyczynę neurologiczną lub naczyniową, lekarz kieruje na rezonans magnetyczny lub tomografię komputerową z oceną naczyń głowy i szyi. Rodzaj badania dobiera do podejrzewanej przyczyny. Czasem potrzebna jest również konsultacja neurologiczna.
Najczęstsze pytania
Czy różna wielkość źrenic jest groźna?
Najczęściej nie. Niewielka różnica występuje u wielu zdrowych osób. Nagłe, przemijające rozszerzenie jednej źrenicy często wynika z kontaktu z lekiem lub rośliną. Pilnej oceny wymaga anizokoria z bólem, opadaniem powieki, podwójnym widzeniem lub objawami neurologicznymi.
Ile trwa przemijająca anizokoria?
To zależy od przyczyny. Po kontakcie z substancją rozszerzającą źrenicę zwykle od kilku godzin do kilku dni. Epizody łagodnego napadowego rozszerzenia trwają od kilku minut do kilku godzin.
Czy anizokorię się leczy?
Leczy się jej przyczynę, a nie samą różnicę wielkości źrenic. Anizokoria fizjologiczna nie wymaga leczenia.
Co zrobić, gdy różnica pojawia się tylko czasami?
Zrób zdjęcie oczu w trakcie epizodu oraz zanotuj, jak długo trwał i czy coś mu towarzyszyło. Z tymi informacjami umów konsultację okulistyczną. Jeśli wystąpi którykolwiek z objawów alarmowych, nie czekaj na wizytę.
Konsultacje okulistyczne w ZimMed Centrum Medyczne we Wrocławiu: Okulistyka
Artykuł informacyjny dla pacjentów
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Decyzję o diagnostyce i leczeniu podejmuje lekarz podczas wizyty.
Konsultacje okulistyczne w ZimMed odbywają się przy al. Wiśniowej 83B. Więcej o specjalizacji: Okulista Wrocław – dorośli i dzieci.
Zobacz także





