Anizokoria – dlaczego źrenice bywają różnej wielkości?

Okulistyka

Anizokoria – dlaczego źrenice bywają różnej wielkości?

Patrzysz w lustro i widzisz, że jedna źrenica jest wyraźnie większa od drugiej. Po kilku godzinach różnica znika. Po tygodniu pojawia się znowu. Taka sytuacja zwykle budzi niepokój, choć w wielu przypadkach ma łagodną przyczynę. Różnicę wielkości źrenic lekarze nazywają anizokorią.

Czym jest anizokoria?

Źrenica to otwór w środku tęczówki. Działa jak przysłona w aparacie: w jasnym świetle się zwęża, w ciemności rozszerza. Odpowiadają za to dwa małe mięśnie. Jeden zwęża źrenicę, drugi ją rozszerza. Każdy z nich jest sterowany przez inną część układu nerwowego.

Anizokoria oznacza, że jedna źrenica jest szersza od drugiej. Sama w sobie nie jest chorobą. To objaw, który może mieć bardzo różne przyczyny: od całkowicie niegroźnych po wymagające pilnej diagnostyki.

Niewielka różnica może być prawidłowa

U mniej więcej co piątej osoby źrenice nieco różnią się wielkością, choć oczy są zdrowe. To tak zwana anizokoria fizjologiczna. Różnica jest zwykle niewielka, do około 1 mm. Raz jest lepiej widoczna, raz słabiej. Bywa też, że pojawia się i znika z dnia na dzień. Obie źrenice prawidłowo reagują na światło, a powieki i ruchy oczu są w normie. Taka anizokoria nie wymaga leczenia.

Dlaczego anizokoria często mija sama?

Gdy różnica pojawia się nagle i po pewnym czasie ustępuje, najczęściej stoi za nią jedna z poniższych przyczyn.

Kontakt z substancją rozszerzającą źrenicę

Wystarczy dotknąć oka palcem, na którym została niewielka ilość leku lub soku roślinnego. Źrenica rozszerza się wtedy tylko po jednej stronie. Taki efekt mogą dać:

  • plastry na chorobę lokomocyjną
  • leki wziewne podawane przez nebulizator lub maskę
  • niektóre krople i aerozole do nosa
  • niektóre preparaty przeciw nadmiernej potliwości
  • rośliny ozdobne, na przykład bieluń dziędzierzawa czy bieluń drzewiasty

Rozszerzenie utrzymuje się zwykle od kilku godzin do kilku dni. Ustępuje samo.

Łagodne napadowe rozszerzenie źrenicy

U części młodych, zdrowych osób jedna źrenica co jakiś czas rozszerza się na kilka minut lub kilka godzin. Często towarzyszy temu ból głowy lub zamazane widzenie z bliska. Zjawisko to częściej dotyczy osób z migreną. Między epizodami badanie oczu jest prawidłowe. Takie rozpoznanie lekarz stawia dopiero po wykluczeniu innych przyczyn.

Bóle głowy

W klasterowym bólu głowy podczas napadu źrenica po stronie bólu bywa węższa, a powieka lekko opada. Towarzyszą temu łzawienie, zaczerwienienie oka i wyciek z nosa po tej samej stronie. Po napadzie objawy ustępują. Taki ból głowy wymaga oceny neurologa.

Stan zapalny oka

Zapalenie tęczówki może spowodować zwężenie źrenicy w chorym oku. Zwykle towarzyszą mu ból, zaczerwienienie wokół rogówki i nadwrażliwość na światło. W takiej sytuacji potrzebne jest szybkie badanie okulistyczne.

Kiedy przyczyna może być poważna

Rzadziej anizokoria jest pierwszym sygnałem choroby, która wymaga pilnego leczenia.

  • Ostry atak jaskry. Źrenica jest średnio szeroka i słabo reaguje na światło. Pojawiają się silny ból oka i głowy, zaczerwienienie, zamglone widzenie, kolorowe obwódki wokół świateł, czasem nudności.
  • Ucisk na nerw okoruchowy. Szersza źrenica, opadająca powieka oraz podwójne widzenie mogą świadczyć o ucisku nerwu, na przykład przez tętniak. To stan nagły.
  • Zespół Hornera. Węższa źrenica z lekko opadniętą powieką po tej samej stronie. Jeśli pojawia się nagle z bólem szyi, twarzy lub głowy, może oznaczać rozwarstwienie tętnicy szyjnej.
  • Uraz głowy lub oka.
  • Źrenica toniczna (Adiego). Jedna źrenica jest szersza i wolno reaguje na światło. Czytanie z bliska bywa trudniejsze. Zwykle ma łagodny przebieg, ale rozpoznanie musi potwierdzić okulista.

Objawy alarmowe – kiedy jechać na SOR

Jeśli różnicy wielkości źrenic towarzyszy którykolwiek z poniższych objawów, zgłoś się na SOR tego samego dnia:

  • opadanie powieki
  • podwójne widzenie
  • nagły, bardzo silny ból głowy
  • silny ból oka z zaczerwienieniem, nudnościami lub pogorszeniem widzenia
  • ból szyi lub karku po jednej stronie
  • drętwienie lub osłabienie kończyn, zaburzenia mowy albo równowagi
  • niedawny uraz głowy

Jak przygotować się do wizyty

Anizokoria, która pojawia się tylko czasami, często mija przed wizytą. Dlatego warto przynieść:

  • zdjęcia oczu z telefonu zrobione w trakcie epizodu, najlepiej w jasnym świetle oraz w półmroku
  • starsze zdjęcia twarzy, na których widać oczy – pozwalają ocenić, od kiedy różnica istnieje
  • listę leków, kropli, aerozoli, inhalatorów i plastrów, których używasz Ty lub domownicy
  • informację o kontakcie z roślinami, na przykład w ogrodzie lub w pracy
  • krótki opis epizodów: jak długo trwają, jak często się powtarzają oraz czy coś im towarzyszy

Jak wygląda wizyta u okulisty

Rozmowa

Lekarz pyta o przebieg objawów, choroby, przyjmowane leki oraz okoliczności, w których różnica się pojawia.

Ocena źrenic

Lekarz porównuje wielkość źrenic w jasnym świetle i w półmroku. Sprawdza, jak źrenice reagują na światło oraz jak zwężają się przy patrzeniu z bliska. Na tej podstawie ocenia, która z nich jest nieprawidłowa: za szeroka czy za wąska.

Badanie w lampie szczelinowej

To ogląd przedniej części oka w powiększeniu. Pozwala ocenić tęczówkę, jej ruchy, objawy zapalenia i ślady urazu.

Ciśnienie w oku

Lekarz mierzy ciśnienie wewnątrzgałkowe. W razie potrzeby ocenia też kąt przesączania przy użyciu specjalnej soczewki (gonioskopia).

Powieki i ruchy oczu

Lekarz sprawdza ustawienie powiek. Ocenia też, czy oczy poruszają się prawidłowo we wszystkich kierunkach.

Nerw wzrokowy i siatkówka

Badanie dna oka uzupełnia ocenę.

Czy potrzebne są dalsze badania?

Jeśli badanie jest prawidłowe, a różnica ma charakter fizjologiczny lub wynika z kontaktu z substancją, dodatkowe badania zwykle nie są potrzebne. Gdy obraz wskazuje na przyczynę neurologiczną lub naczyniową, lekarz kieruje na rezonans magnetyczny lub tomografię komputerową z oceną naczyń głowy i szyi. Rodzaj badania dobiera do podejrzewanej przyczyny. Czasem potrzebna jest również konsultacja neurologiczna.

Najczęstsze pytania

Czy różna wielkość źrenic jest groźna?

Najczęściej nie. Niewielka różnica występuje u wielu zdrowych osób. Nagłe, przemijające rozszerzenie jednej źrenicy często wynika z kontaktu z lekiem lub rośliną. Pilnej oceny wymaga anizokoria z bólem, opadaniem powieki, podwójnym widzeniem lub objawami neurologicznymi.

Ile trwa przemijająca anizokoria?

To zależy od przyczyny. Po kontakcie z substancją rozszerzającą źrenicę zwykle od kilku godzin do kilku dni. Epizody łagodnego napadowego rozszerzenia trwają od kilku minut do kilku godzin.

Czy anizokorię się leczy?

Leczy się jej przyczynę, a nie samą różnicę wielkości źrenic. Anizokoria fizjologiczna nie wymaga leczenia.

Co zrobić, gdy różnica pojawia się tylko czasami?

Zrób zdjęcie oczu w trakcie epizodu oraz zanotuj, jak długo trwał i czy coś mu towarzyszyło. Z tymi informacjami umów konsultację okulistyczną. Jeśli wystąpi którykolwiek z objawów alarmowych, nie czekaj na wizytę.

Konsultacje okulistyczne w ZimMed Centrum Medyczne we Wrocławiu: Okulistyka

Artykuł informacyjny dla pacjentów

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Decyzję o diagnostyce i leczeniu podejmuje lekarz podczas wizyty.

Konsultacje okulistyczne w ZimMed odbywają się przy al. Wiśniowej 83B. Więcej o specjalizacji: Okulista Wrocław – dorośli i dzieci.

Zobacz także

Podobne artykuły

Centrum Medyczne ZimMed

Umów wizytę